Welke risico's lopen opdrachtgevers onder de Wet DBA?

Steeds meer organisaties werken samen met zelfstandigen zonder personeel (zzp'ers). Dat biedt flexibiliteit, specialistische kennis en de mogelijkheid om snel op- en af te schalen.

Tegelijkertijd brengt het inhuren van zelfstandigen ook verantwoordelijkheden met zich mee. Wanneer een samenwerking achteraf niet als zelfstandig ondernemerschap wordt beoordeeld, kan dit gevolgen hebben voor de opdrachtgever.

Sinds de Belastingdienst de handhaving van de Wet DBA weer heeft hervat, kijken veel organisaties opnieuw kritisch naar hun manier van samenwerken met zzp'ers. Niet omdat het inhuren van zelfstandigen verboden is, maar omdat de arbeidsrelatie aantoonbaar moet passen bij zelfstandig ondernemerschap.

Waarom lopen opdrachtgevers risico?

Veel opdrachtgevers denken dat een ondertekende overeenkomst voldoende bescherming biedt.

Dat is een misverstand.

De Belastingdienst kijkt namelijk niet alleen naar het contract, maar vooral naar de manier waarop de samenwerking in de praktijk wordt uitgevoerd.

Wanneer een zelfstandige feitelijk werkt als werknemer, kan de Belastingdienst concluderen dat sprake is van een arbeidsovereenkomst.

Daarbij spelen vragen zoals:

• Werkt de zelfstandige echt zelfstandig?
• Is er sprake van ondernemerschap?
• Loopt de zelfstandige ondernemersrisico?
• Is er een gezagsverhouding?
• Kan de zelfstandige zich laten vervangen?

De beoordeling vindt altijd plaats op basis van alle feiten en omstandigheden gezamenlijk.

Waarom controleert de Belastingdienst weer actiever?

De afgelopen jaren is het aantal zelfstandigen sterk gegroeid.

Veel organisaties werken inmiddels structureel met freelancers, interim professionals en zzp'ers.

De overheid wil voorkomen dat werknemers als zelfstandige worden ingehuurd terwijl feitelijk sprake is van loondienst.

Daarom is de handhaving van de Wet DBA opnieuw een belangrijk speerpunt geworden.

Voor opdrachtgevers betekent dit dat zij steeds beter moeten kunnen uitleggen waarom een samenwerking daadwerkelijk zelfstandig is ingericht.

Een goede administratie wordt daardoor belangrijker dan ooit.

Welke financiële risico's lopen opdrachtgevers?

Wanneer achteraf wordt vastgesteld dat sprake was van een arbeidsovereenkomst, kunnen verschillende financiële gevolgen ontstaan.

Afhankelijk van de situatie kan de Belastingdienst onder andere:

• loonheffingen naheffen;
• premies werknemersverzekeringen corrigeren;
• belastingrente berekenen;
• in bepaalde gevallen een boete opleggen.

De exacte gevolgen verschillen per situatie en hangen af van de feiten, de duur van de samenwerking en de wijze waarop partijen hebben gehandeld.

Voor organisaties kunnen deze bedragen aanzienlijk oplopen wanneer meerdere samenwerkingen worden gecorrigeerd.

Juist daarom investeren steeds meer bedrijven vooraf in een goede inrichting van hun zzp-processen.

Juridische risico's

Naast fiscale gevolgen kunnen ook juridische discussies ontstaan.

Een zelfstandige kan bijvoorbeeld stellen dat feitelijk sprake was van een arbeidsovereenkomst.

In dat geval kunnen civielrechtelijke procedures volgen waarbij de rechter kijkt naar de daadwerkelijke samenwerking.

Niet het contract, maar de dagelijkse praktijk staat daarbij centraal.

Dat maakt het belangrijk om niet alleen documenten op orde te hebben, maar ook de uitvoering van opdrachten zorgvuldig in te richten.

Reputatieschade

Naast financiële en juridische risico's speelt ook reputatie een steeds grotere rol.

Organisaties die regelmatig samenwerken met zelfstandigen worden vaker gevraagd hoe zij hun arbeidsrelaties hebben ingericht.

Investeerders, opdrachtgevers en zakelijke partners verwachten steeds vaker dat organisaties hun compliance op orde hebben.

Een goed ingerichte samenwerking straalt professionaliteit uit en verkleint de kans op discussies achteraf.

Wanneer is sprake van schijnzelfstandigheid?

Schijnzelfstandigheid ontstaat wanneer iemand officieel als zzp'er werkt, terwijl de samenwerking feitelijk kenmerken heeft van een arbeidsovereenkomst.

Dit betekent niet dat iedere zelfstandige met één opdrachtgever automatisch schijnzelfstandig is.

Integendeel.

De Belastingdienst kijkt altijd naar het volledige plaatje.

Waar kijkt de Belastingdienst tijdens een controle naar?

Tijdens een controle wordt onder andere gekeken naar:

Is er sprake van een gezagsverhouding?

Kan de zelfstandige zelf bepalen hoe hij werkt?

Of ontvangt hij dagelijks instructies alsof hij werknemer is?

Loopt de zelfstandige ondernemersrisico?

Een ondernemer investeert, loopt risico en draagt verantwoordelijkheid voor zijn onderneming.

Kan de zelfstandige zich laten vervangen?

Persoonlijke arbeid is vaker kenmerkend voor een dienstverband.

Een ondernemer verkoopt meestal een dienst of resultaat.

Werkt de zelfstandige voor meerdere opdrachtgevers?

Hoewel dit geen verplicht criterium is, laat het vaak zien dat iemand daadwerkelijk onderneemt.

Presenteert de zelfstandige zich als ondernemer?

Denk aan:

• eigen website;
• eigen branding;
• eigen offertes;
• marketing;
• meerdere klanten;
• eigen bedrijfsmiddelen.

Praktijkvoorbeelden: wanneer loopt een opdrachtgever risico?

De beoordeling van een arbeidsrelatie blijft altijd afhankelijk van de feiten en omstandigheden. Toch zijn er situaties waarin het risico op schijnzelfstandigheid duidelijk groter is.

Onderstaande voorbeelden laten zien hoe kleine verschillen in de praktijk grote gevolgen kunnen hebben.

Praktijkvoorbeeld 1: De freelance softwareontwikkelaar

Een softwarebedrijf huurt een ervaren backend developer in voor een project van acht maanden.

De developer:

• werkt vanuit huis;
• gebruikt zijn eigen laptop;
• bepaalt zelf wanneer hij werkt;
• factureert maandelijks;
• werkt daarnaast voor twee andere opdrachtgevers;
• kan zich laten vervangen door een collega uit zijn netwerk.

In deze situatie zijn veel kenmerken van zelfstandig ondernemerschap aanwezig. De ontwikkelaar bepaalt zelf hoe hij de opdracht uitvoert en draagt ondernemersrisico.

Praktijkvoorbeeld 2: De marketingspecialist

Een marketingbureau huurt een freelancer in voor drie dagen per week.

Hoewel de samenwerking begint als zelfstandige opdracht, verandert de situatie langzaam.

Na enkele maanden:

• werkt de freelancer uitsluitend voor dit bureau;
• draait mee in het vaste teamoverleg;
• krijgt dagelijks werkzaamheden toegewezen;
• moet vakanties vooraf laten goedkeuren;
• werkt met dezelfde KPI's als werknemers.

Op papier is nog steeds sprake van een overeenkomst van opdracht.

In de praktijk begint de samenwerking echter steeds meer kenmerken van een dienstverband te krijgen.

Juist dit soort situaties zorgen regelmatig voor discussie tijdens controles.

Praktijkvoorbeeld 3: De interim projectmanager

Een organisatie schakelt een interim projectmanager in voor een groot IT-project.

Hij:

• bepaalt zelfstandig de projectaanpak;
• stuurt eigen externe specialisten aan;
• factureert op basis van afgesproken projectresultaten;
• investeert zelf in opleidingen en certificeringen;
• heeft meerdere lopende opdrachten.

Ondanks de langdurige samenwerking wijzen veel omstandigheden juist op zelfstandig ondernemerschap.

Dit laat zien dat de duur van een opdracht op zichzelf niet doorslaggevend is.

Praktijkvoorbeeld 4: De bezorger

Een bezorger werkt vijf dagen per week voor één platform.

Hij:

• moet vaste kleding dragen;
• krijgt exact voorgeschreven routes;
• kan opdrachten nauwelijks weigeren;
• ontvangt vrijwel alle instructies vanuit het platform.

In zulke situaties ontstaat sneller discussie over de aard van de arbeidsrelatie.

De beoordeling blijft altijd afhankelijk van alle feiten en omstandigheden, maar dit zijn voorbeelden waarbij de Belastingdienst kritisch kan kijken naar de samenwerking.

Veelgemaakte fouten van opdrachtgevers

Veel organisaties denken dat zij veilig zitten zolang er een contract is ondertekend.

Dat is helaas niet voldoende.

Veel voorkomende fouten zijn:

Alleen vertrouwen op een modelovereenkomst

Een overeenkomst helpt, maar wanneer de dagelijkse praktijk daarvan afwijkt, kijkt de Belastingdienst naar de feitelijke samenwerking.

De zelfstandige behandelen als werknemer

Bijvoorbeeld:

• verplichte werktijden;
• dagelijkse aansturing;
• verplichte aanwezigheid;
• vaste beoordelingsgesprekken;
• opnemen in het personeelsrooster.

Hoe meer kenmerken van een dienstverband aanwezig zijn, hoe groter het risico.

Geen documentatie bewaren

Veel organisaties bewaren alleen de overeenkomst.

Maar denk ook aan:

• offertes;
• opdrachtbevestigingen;
• e-mails;
• facturen;
• KvK-uittreksels;
• btw-gegevens;
• identiteitsverificatie;
• evaluatiemomenten.

Goede documentatie kan later belangrijk zijn.

Nooit evalueren

Een samenwerking verandert.

Wat begint als een zelfstandige opdracht kan na twee jaar heel anders zijn ingericht.

Door periodiek te evalueren voorkom je verrassingen.

Checklist voor opdrachtgevers

Voordat je met een zelfstandige gaat samenwerken, kun je jezelf de volgende vragen stellen.

• Heeft de zelfstandige een KvK-inschrijving?
• Werkt de zelfstandige voor eigen rekening en risico?
• Is duidelijk afgesproken welk resultaat wordt geleverd?
• Kan de zelfstandige zelf bepalen hoe het werk wordt uitgevoerd?
• Is er geen dagelijkse gezagsverhouding?
• Kan de zelfstandige opdrachten weigeren?
• Is de zelfstandige vrij om voor andere opdrachtgevers te werken?
• Zijn alle afspraken goed vastgelegd?
• Is de samenwerking periodiek geëvalueerd?

Hoe vaker je deze vragen met “ja” kunt beantwoorden, hoe sterker de basis van de samenwerking doorgaans is.

Veelgestelde vragen

Mag ik in 2026 nog steeds zzp'ers inhuren?

Ja.

De Wet DBA verbiedt het inhuren van zelfstandigen niet. Wel moet de samenwerking daadwerkelijk kenmerken hebben van zelfstandig ondernemerschap. De Belastingdienst kijkt daarbij naar de feitelijke uitvoering van het werk en niet uitsluitend naar de overeenkomst.

Is één opdrachtgever automatisch een probleem?

Nee.

Het hebben van één opdrachtgever betekent niet automatisch dat sprake is van schijnzelfstandigheid. Het is één van de factoren die wordt meegewogen. De Belastingdienst beoordeelt altijd de volledige arbeidsrelatie.

Beschermt een modelovereenkomst mij volledig?

Nee.

Een modelovereenkomst kan helpen bij het vastleggen van afspraken, maar biedt geen garantie. Wanneer de dagelijkse praktijk afwijkt van de overeenkomst, kijkt de Belastingdienst naar hoe daadwerkelijk is samengewerkt.

Word ik als opdrachtgever altijd aansprakelijk?

Niet automatisch.

De gevolgen zijn afhankelijk van de feiten en omstandigheden van de samenwerking. Daarom is het belangrijk om de arbeidsrelatie zorgvuldig in te richten en goed te documenteren.

Hoe bereid ik mijn organisatie voor op een controle?

Een goede voorbereiding begint ruim voordat een controle plaatsvindt.

Zorg onder andere voor:

• duidelijke overeenkomsten;
• actuele bedrijfsgegevens;
• identiteits- en bedrijfsverificatie;
• een heldere opdrachtomschrijving;
• periodieke evaluaties;
• centrale documentatie van de samenwerking.

Hoe completer het dossier, hoe eenvoudiger je kunt laten zien hoe de samenwerking is ingericht.

Waarom goede documentatie steeds belangrijker wordt

Veel organisaties denken dat compliance vooral bestaat uit het tekenen van een overeenkomst.

In werkelijkheid bestaat een goed dossier uit veel meer.

Denk bijvoorbeeld aan:

• de overeenkomst van opdracht;
• verificatie van de ondernemer;
• KvK-gegevens;
• btw-gegevens;
• identiteitscontrole;
• communicatie over de opdracht;
• wijzigingen tijdens de samenwerking;
• evaluatiemomenten;
• bewijs van zelfstandig ondernemerschap.

Juist de combinatie van deze informatie laat zien hoe een samenwerking daadwerkelijk is ingericht.

Daarom kiezen steeds meer organisaties ervoor om deze informatie centraal te beheren in plaats van verspreid over e-mails, mappen en verschillende systemen.

Hoe WorkChain helpt

Bij WorkChain geloven we dat compliance niet ingewikkeld hoeft te zijn.

Ons platform is ontwikkeld om opdrachtgevers en zelfstandigen te ondersteunen bij het gestructureerd vastleggen van hun samenwerking.

Binnen WorkChain worden verschillende onderdelen van het onboarding- en complianceproces samengebracht in één centrale omgeving.

Denk onder andere aan:

• onboarding van zelfstandigen;
• bedrijfs- en identiteitsverificatie;
• digitale documentopslag;
• zelfstandigheidstoetsen;
• certificering;
• digitale audittrails;
• centrale dossiervorming;
• ondersteuning bij compliance-processen.

Hierdoor beschikken opdrachtgevers over één overzichtelijke plek waarin relevante informatie rondom iedere samenwerking wordt vastgelegd.

WorkChain geeft geen juridisch of fiscaal advies en bepaalt niet of een arbeidsrelatie voldoet aan de Wet DBA. Het platform ondersteunt organisaties bij het zorgvuldig documenteren en beheren van samenwerkingen, zodat relevante informatie centraal beschikbaar is wanneer dat nodig is.

Conclusie

Het samenwerken met zelfstandigen blijft ook de komende jaren een belangrijk onderdeel van de Nederlandse arbeidsmarkt.

De Wet DBA verbiedt deze samenwerkingen niet, maar vraagt wel om een zorgvuldige inrichting van de arbeidsrelatie.

Voor opdrachtgevers betekent dit dat niet alleen de overeenkomst belangrijk is, maar vooral de dagelijkse praktijk.

Door vooraf duidelijke afspraken te maken, ondernemerschap zichtbaar te houden en relevante documentatie centraal vast te leggen, kunnen veel risico's worden beperkt.

Een goede voorbereiding voorkomt niet alleen onduidelijkheid tijdens een controle, maar draagt ook bij aan een professionele samenwerking tussen opdrachtgever en zelfstandige.

Lees ook

• Wat is de Wet DBA? Alles wat zzp'ers en opdrachtgevers moeten weten
• Nieuwe regels vanaf 2026: wat verandert er voor opdrachtgevers?
• Wat is schijnzelfstandigheid? Hoe herken je het en voorkom je problemen?
• Welke risico's lopen zzp'ers onder de Wet DBA?
• Wanneer ben je een echte zelfstandige?
• Hoe beoordeelt de Belastingdienst een arbeidsrelatie?
• Modelovereenkomsten uitgelegd
• Veelgestelde vragen over de Wet DBA
• Hoe helpt WorkChain bij compliance?

Bronnen

Bij het schrijven van dit artikel is gebruikgemaakt van informatie van onder andere:

• Belastingdienst
• Rijksoverheid
• KVK (Kamer van Koophandel)
• Ondernemersplein
• Rechtspraak.nl